Yatırımcı Kılavuzu

YATIRIMCI KILAVUZU

Ortaklığa Dayalı Kira Sertifikaları Nelerdir?

Uluslararası faizsiz finans uygulamalarında ortaklığa dayalı sertifikalar iki farklı yapı çerçevesinde ihraç edilebilmektedir. Bunlardan ilki bir tarafın yalnızca sermaye diğer tarafın yalnızca emek, bilgi ve tecrübesini ortaya koyduğu emek-sermaye ortaklıklardır. Diğeri ise, iki veya daha fazla tarafın ortak bir sermaye sağlayarak yaptıkları yatırımın neticesinde elde edilen faaliyet sonuçlarına ortak olacağı kâr-zarar ortaklıklarıdır. Bu ortaklıklar adi ortaklık olarak sözleşme çerçevesinde oluşturulabileceği gibi bir ticaret şirketi olarak da yapılandırılabilir*. Bu kira sertifikaları türleri katılım bankalarının asli ürünleri olan muşaraka ve mudarabaya dayanmaktadır. Bu ürünler üzerinden kira sertifikaları ihraç edilebilmesi SPK tarafından ortaklığa dayalı kira sertifikası çatısı altında ile kanunen yapılabilmesi mümkün kılınmıştır. Yasal zemini oluşturulan bu kira sertifikaları türlerinin kullanılması için ekstra gayret sarf edilmesi aşikârdır. Çünkü katılım bankalarında çok az kullanın bu ürünün, piyasada menkul kıymet olarak satılması, yatırımcı sayısının çok olması, getirinin net olmaması (Malezya’daki yapıdan farklı olduğu tasarlanırsa), ticaret riski taşımasından dolayı işlerlik kazanması zor gözükmektedir. Malezya’da hem emek-sermaye hem de kar-zarar sukuk türleri için, ihraç edilirken ihraççı ile yatırımcı arasına giren trustee denen firmalar vasıtası ile getiri oranı garanti edilerek sabitlenebilmekte ve 2.elde bu şekilde işlem görebilmektedir. Ancak bu yapı henüz Türkiye’de uygulanmamaktadır, aynı zamanda bu yapının katılım bankaları danışma kurulu üyeleri tarafından kabul edilmesi oldukça tartışmaya yol açacaktır. Çünkü ticaret yaparken getirinin garanti edilmesi fıkhen uygun görülmemektedir.

Kanunda bu kira sertifikaları türlerinin yapılış tarzı ya da ihraççıların uyması gereken kurallar şu şekilde anlatılmaktadır. Ortaklığa dayalı kira sertifikası ihraç tutarı, değerleme raporunda tespit edilen gerçeğe uygun değerin % 90’ını aşamaz. Ortak girişimin yönetimi, ortaklardan herhangi birisi veya ortaklarca atanan üçüncü bir kişi tarafından gerçekleştirilir.

Ortak girişimin VKŞ dışındaki ortaklarının veya bunlar tarafından atanan üçüncü kişilerin kötü niyeti veya hukuka aykırı eylemleri dolayısıyla oluşabilecek olası zararların tazmini amacıyla bu ortaklardan teminat istenip istenmeyeceği, istenmesi durumunda teminatın nitelik ve niceliğine ilişkin hükümler ortaklık sözleşmesi, şirket sözleşmesi veya esas sözleşmede düzenlenir.

1)  Emek-sermaye ortaklıkları ve bu ortaklıklara dayalı sertifikalar

Bir tarafın (sermayedar) sermaye diğer tarafın (girişimci) da emeğini, bilgi ve tecrübesini ortaya koyduğu ortaklıktır. Sermayedar ve girişimci bir projeyi gerçekleştirmek için bir araya gelirler. Bu tip ortaklıklarda proje finansmanının tamamı “sermayedar” tarafından karşılanır. Projenin sonunda elde edilen kâr, fonu temin eden sermayedar ile fonu kullanan girişimci tarafından önceden belirlenen orana göre paylaşılır. Projeye başlamadan önce hiçbir tarafa sabit bir kazanç tayin edilmez. Girişimcinin bir ihmali, anlaşma şartlarının ihlali, kötü niyeti veya hukuka aykırı eylemleri söz konusu olmadığı sürece projenin zararı durumunda zararın tamamı sermayedar tarafından karşılanır. Emek-sermaye ortaklığı sözleşmelerine dayalı olarak ihraç edilen sertifikalar ortak mülkiyeti ifade eder ve yatırımcısına projelerde hisse hakkı verir. VKŞ vasıtası ile sertifika ihraç eden kurum, yatırımcılara söz konusu girişimin sermayesinden hisse vermiş olur. Sözleşme yatırımcılar (sertifika sahipleri/sermayedar) ile vekil yönetici (VKŞ) arasında gerçekleşir. Kârın hangi oranlarda paylaşılacağı sözleşmeye yazılır. Sözleşmenin bitiminde başlangıç sermayesi ve projeden elde edilen kâr yatırımcılara hisseleri oranında ödenir**.

Emek-Sermaye ortaklığı sertifika ihraç süreci

Emek-Sermaye ortaklığı sertifika ihraç süreci

Kaynak: SPL, Sermaye Piyasası Araçları Çalışma Kitabı-1, 2015, www.spl.com.tr

  1. VKŞ kira sertifikası ihracını gerçekleştirir,
  2. Yatırımcılar ödemesini yapar,
  3. VKŞ yatırımcılar adına sermayeyi ortak girişime koyar,
  4. Girişimci emek ve bilgi birikimini koyar,
  5. Ortak girişimi temsil eden adi ortaklık, ticaret şirketi kurulur,
  6. Girişim kâr ederse sözleşmede belirlenen oranlara göre VKŞ (yatırımcılara vekâleten) ve girişimci arasında paylaşılır,
  7. VKŞ aracılık faaliyetinden dolayı kârdan belirli bir pay alır,
  8. VKŞ yatırımcılara periyodik olarak kâr payı ödemelerini yapar,
  9. İşin sonunda ortak girişimin varlıkları veya VKŞ’nin sermaye payı piyasa fiyatından satılarak VKŞ üzerinden yatırımcılara dağıtılır.

2)  Kâr-Zarar ortaklıkları ve bu ortaklıklara dayalı sertifikalar

Emek-sermaye ortaklıklarından farklı olarak iki veya daha fazla tarafın ortak bir sermaye sağlayarak yaptıkları yatırımın neticesinde elde edilen kâr ve zarara ortak olduğu sözleşmelerdir. Bu yöntemde de kâr paylaşımı önceden belirlenen oranlarda yapılır. Bununla birlikte önceden herhangi bir getiri taahhüt edilmez. Kâr taraflar arasında önceden belirlenen oranlarda paylaşılabilmekte fakat zarar durumunda herkes sermayesi oranında zarara katılmaktadır.

Kâr-zarar ortaklığına dayalı sertifikalar ortaklık sözleşmesine dayalı mevcut bir işin finansmanını geliştirmek veya yeni bir projeyi tesis etmek için kullanılır. Sertifika sahipleri hisseleri oranında projenin veya faaliyetin sahibi olurlar. Kârın hangi oranlarda paylaşılacağı sözleşmeye yazılır. Faaliyetlerin zararla sonuçlanması halinde taraflar zarara sermaye payları oranında katılırlar.

Kâr-Zarar ortaklığı sertifika ihraç süreci

Kar-Zarar ortaklıüı sertifika ihraç süreci

Kaynak: SPL, Sermaye Piyasası Araçları Çalışma Kitabı-1, 2015, www.spl.com.tr

  1. VKŞ kira sertifikası ihracı yapar,
  2. Yatırımcılar ödemesini yapar,
  3. VKŞ topladığı fonu ortaklığa koyar,
  4. Yüklenici sermayesini koyar ve kâr-zarar ortaklığı girişimi kurulur,
  5. Projeden elde edilen kâr-zarar paylaşılır,
  6. Yüklenici kâr-zarardan payına düşeni alır,
  7. VKŞ yatırımcılara periyodik ödemelerde bulunur.

Ortak girişimin yöneticiliğini de yüklenici yapıyor ise kendisine bunun içinde ekstra ücret ödenebilir. İşin sonunda ortak girişim tasfiye edilir. Ortak girişimin varlıkları piyasa fiyatından satılarak herkese payı oranında dağıtılır.

*SPL, Sermaye Piyasası Araçları Çalışma Kitabı-1, 2015, www.spl.com.tr

**SPL, Sermaye Piyasası Araçları Çalışma Kitabı-1, 2015, www.spl.com.tr